قفل تجارت کالاهای اساسی در سه مسیر دریایی؛ بحران‌های هم‌زمان در هرمز، دریای سرخ و دریای سیاه باعث کاهش دسترسی به کشتی، افزایش زمان حمل، محدود شدن عرضه کالا و رشد هزینه‌های حمل‌ونقل شده‌اند.

به گزارش پایگاه خبری آب‌های آزاد، دبیرکل سازمان ملل متحد روز ۲۴ اوت در نیویورک با هشدار نسبت به تشدید اختلالات در تنگه هرمز، دریای سرخ و دریای سیاه اعلام کرد که هم‌زمانی بحران در این سه مسیر راهبردی، جریان انرژی، کود، غلات و دیگر کالا‌های اساسی را مختل کرده و فشار مضاعفی بر تجارت جهانی و امنیت غذایی وارد می‌کند.

آنتونیو گوترش با اشاره به وضعیت تنگه هرمز، دریای سرخ و باب‌المندب و دریای سیاه تأکید کرد که حملات و محدودیت‌های اعمال‌شده در این مسیرها، جریان تجارت و انتقال کالاهای اساسی را با مشکل مواجه کرده است.

تنگه هرمز در مرکز بحران قرار دارد. کاهش شدید عبور کشتی‌ها از این آبراه، جریان صادرات انرژی و مواد اولیه را تحت تأثیر قرار داده است.

سازمان ملل اعلام کرده است که برای کاهش ریسک و تسهیل انتقال کود و مواد اولیه مرتبط با آن، یک سازوکار موقت اعتمادساز طراحی کرده است. این سازوکار قرار است با تسهیل بی‌طرفانه سازمان ملل، امکان عبور منظم‌تر محموله‌های ضروری را فراهم کند.

این طرح به معنای صدور مجوز برای عبور کشتی‌ها یا تغییر حقوق دولت‌ها در چارچوب حقوق بین‌الملل نیست بلکه هدف آن کاهش ریسک و ایجاد شرایط قابل پیش‌بینی‌تر برای تردد تجاری است.

در دریای سرخ نیز حملات حوثی‌ها و تهدید علیه کشتی‌های مرتبط با عربستان موجب کاهش تردد شده است.

بر اساس داده‌های Lloyd's List، تردد کشتی‌ها در باب‌المندب پس از اعلام محاصره دریایی علیه بنادر عربستان حدود ۲۴ درصد کاهش یافته، اگرچه حجم تردد پس از شوک اولیه تا حدودی تثبیت شده است.

تحلیل‌های امنیت دریایی نیز نشان می‌دهد دریای سرخ همچنان در زمره مناطق پرریسک برای کشتی‌های تجاری قرار دارد.

در جبهه سوم، دریای سیاه به دلیل ادامه حملات روسیه و اوکراین به کشتی‌ها، بنادر و زیرساخت‌های صادراتی با اختلال روبه‌رو است.

رویترز پیش‌تر گزارش داده بود که افزایش حملات در این منطقه، صادرات غلات و نفت را تحت فشار قرار داده و هزینه حمل و بیمه جنگی را افزایش داده است. دریای سیاه به‌ویژه برای صادرات غلات اوکراین و روسیه اهمیت دارد و هرگونه اختلال در این مسیر می‌تواند مستقیماً بر بازار جهانی مواد غذایی اثر بگذارد.

پیامدهای گسترده در تجارت جهانی

اهمیت تحولات کنونی در این است که صنعت کشتیرانی با یک بحران منفرد مواجه نیست. سه مسیر متفاوت و مهم در نقاط مختلف جهان هم‌زمان با ریسک‌های ژئوپلیتیکی مواجه شده‌اند.

گزارش Fastmarkets نیز تأکید کرده است که بحران‌های هم‌زمان در هرمز، دریای سرخ و دریای سیاه باعث کاهش دسترسی به کشتی، افزایش زمان حمل، محدود شدن عرضه کالا و رشد هزینه‌های حمل‌ونقل شده‌اند.

به این ترتیب، امکان استفاده از مسیرهای جایگزین نیز محدودتر می‌شود زیرا تغییر مسیر کشتی‌ها از یک منطقه بحرانی، ظرفیت مسیرهای دیگر را تحت فشار قرار می‌دهد.

هم‌زمانی این بحران‌ها می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای از جمله افزایش نرخ کرایه حمل نفتکش‌ها و کشتی‌های فله‌بر، رشد حق بیمه جنگی، افزایش زمان سفر کشتی‌ها، افزایش مصرف سوخت ناشی از مسیرهای طولانی‌تر، افزایش قیمت انرژی، غلات و کود، تأخیر در تحویل کالاهای اساسی و افزایش هزینه تولید در صنایع وابسته به مواد اولیه وارداتی برای اقتصاد جهانی داشته باشد.

گوترش هشدار داده است که گلوگاه‌های دریایی نباید به ابزار اعمال فشار تبدیل شوند و انتقال غذا، انرژی و کالاهای ضروری نباید قربانی درگیری‌های نظامی شود.

تحولات هرمز، دریای سرخ و دریای سیاه نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۶، امنیت کشتیرانی بیش از گذشته به یک متغیر ژئوپلیتیکی برای تجارت جهانی تبدیل شده است. اگر اختلال در این سه منطقه ادامه یابد، مسئله تنها افزایش نرخ حمل‌ونقل نخواهد بود بلکه خطر انتقال شوک از بازار کشتیرانی به بازار انرژی، مواد غذایی، کود و در نهایت تورم جهانی افزایش خواهد یافت.